सारांश
ई-संजीवनी ही भारताची राष्ट्रीय टेलिमेडिसिन सेवा असून तिने 15 सप्टेंबर 2026 रोजी 50 कोटी टेलिकन्सल्टेशनचा टप्पा ओलांडला. 6 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत सर्व 36 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांत एकत्रित 50,00,92,730 टेलिकन्सल्टेशन नोंदले गेले. मंचाचे जाळे 1.42 लाखांपेक्षा जास्त आयुष्मान आरोग्य मंदिर स्पोक्स, 19,473 वैद्यकीय हब आणि 901 ऑनलाइन बाह्यरुग्ण विभागांद्वारे चालते आणि 6 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत 2,41,923 नोंदणीकृत आरोग्य सेवा प्रदाते आहेत.
ही सेवा इंग्रजी आणि 14 भारतीय भाषा अशा 15 भाषांत उपलब्ध असून दररोज सुमारे 2.5 ते 3 लाख सल्लामसलत होतात; एका दिवसातील सर्वाधिक वापर 6,30,315 सल्ले इतका आहे. एकूण वापरात महिलांचा वाटा 57.14%, 46 वर्षे आणि त्यावरील नागरिकांचा 40.15% आणि 60 वर्षे व त्यावरील ज्येष्ठ नागरिकांचा 16.25% आहे. मंच आणीबाणी प्रतिसाद सहाय्य प्रणाली-112 शी जोडलेला असून आरोग्य सेवकांना मदत करण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित क्लिनिकल निर्णय समर्थन प्रणाली वापरतो.
एम्स जोधपूर, एम्स जम्मू आणि एम्स पाटणा येथे निवडक विशेषज्ञ सेवांसाठी रुग्ण-ते-डॉक्टर टेलिकन्सल्टेशन सुरू झाले असून इतर प्रमुख सरकारी संस्थांत टप्प्याटप्प्याने विस्ताराचे नियोजन आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- टप्पा: 50 कोटी टेलिकन्सल्टेशन — 15 सप्टेंबर 2026; 6 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत एकूण 50,00,92,730; सर्व 36 राज्ये व केंद्रशासित प्रदेश.
- जाळे: 1.42 लाखांपेक्षा जास्त आयुष्मान आरोग्य मंदिर स्पोक्स; 19,473 हब; 901 ऑनलाइन बाह्यरुग्ण विभाग; 2,41,923 आरोग्य सेवा प्रदाते; 15 भाषा.
- वापर: महिला 57.14%; 46 वर्षे व त्यावरील 40.15%; 60 वर्षे व त्यावरील 16.25%; एका दिवसातील सर्वाधिक 6,30,315; एम्स जोधपूर, जम्मू, पाटणा.
मूलभूत ज्ञान
- ई-संजीवनी ही सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेअंतर्गत भारताची राष्ट्रीय टेलिमेडिसिन सेवा आहे.
- आयुष्मान आरोग्य मंदिर हे अनेक प्राथमिक आरोग्य सुविधांसाठी वापरले जाणारे सध्याचे नाव आहे.
- आणीबाणी प्रतिसाद सहाय्य प्रणाली-112 ही भारताची एकात्मिक आणीबाणी हेल्पलाइन प्रणाली आहे.
हे का महत्त्वाचे?
50 कोटी टेलिकन्सल्टेशनमुळे डिजिटल आरोग्य सेवा ग्रामीण आणि दुर्गम भागांपर्यंत पोहोचवण्याच्या प्रयत्नांचे प्रमाण दिसते, आणि महिलांचा 57.14% वाटा आरोग्यसेवेतील लिंगसमतेच्या दृष्टीने उल्लेखनीय आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर आणि आणीबाणी सेवांशी जोडणी ही डिजिटल सार्वजनिक आरोग्य पायाभूत सुविधेच्या विस्ताराची उदाहरणे आहेत. शासकीय योजना आणि आरोग्य घटकात आकडेवारी, भाषा, संस्था आणि जोडलेल्या प्रणाली हे पूर्व परीक्षेसाठी उपयुक्त आहेत.
बातमीनुसार 15 सप्टेंबर रोजी 50 कोटी ओलांडल्यानंतर 6 ऑक्टोबरपर्यंत एकूण केवळ 50,00,92,730 आहे, तर दैनिक सुमारे 2.5 ते 3 लाख सल्ल्यांनुसार तीन आठवड्यांत जास्त वाढ अपेक्षित होती; आकड्यांचा ताळमेळ तपासावा.