सारांश
केंद्रीय मंत्रिमंडळाने 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी एसएमई ग्रोथ फंडासाठी ₹10,000 कोटींच्या वचनबद्धतेला मंजुरी दिली. या निधीचा उद्देश व्यवहार्य आणि वाढीची क्षमता असलेल्या भारतातील लघु व मध्यम उद्योगांना दीर्घकालीन, वाढीकेंद्रित समभाग भांडवल (पेशंट कॅपिटल) पुरवणे हा आहे. हा निधी पर्यायी गुंतवणूक निधीद्वारे (एआयएफ) चालेल आणि वाढीच्या टप्प्यातील उद्योगांना दीर्घकालीन जोखीम भांडवलाची असलेली कमतरता भरून काढण्यासाठी तयार केला आहे, कारण सध्याचे समभागकेंद्रित निधी बहुधा सुरुवातीच्या टप्प्यातील आणि सूक्ष्म उद्योगांना सेवा देतात.
निधीची घोषणा केंद्रीय अर्थसंकल्प 2026-27 मध्ये झाली होती आणि तो उत्पादन, सेवा, तंत्रज्ञान, नवोन्मेषकेंद्रित क्षेत्रे आणि धोरणात्मक मूल्य साखळ्यांतील उद्योगांना साहाय्य करेल. उत्पादन क्षमता वाढवणे, प्रगत तंत्रज्ञान स्वीकारणे, आंतरराष्ट्रीय बाजारात प्रवेश, अधिग्रहण आणि जागतिक मूल्य साखळ्यांत एकात्मता यासाठी निधी मदत करेल; मोठा वाटा उत्पादनकेंद्रित उद्योगांना जाईल. सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग भारताच्या उत्पादन क्षेत्राच्या उत्पादनात सुमारे 35.4%, निर्यातीत 48.6% आणि सकल देशांतर्गत उत्पादनात 31.1% योगदान देतात आणि 328.2 दशलक्षांपेक्षा जास्त लोकांना रोजगार देतात; या क्षेत्राचे वर्गीकरण सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग विकास कायदा 2006 अंतर्गत होते.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- मंजुरी: केंद्रीय मंत्रिमंडळ, 6 ऑक्टोबर 2026; ₹10,000 कोटी; पर्यायी गुंतवणूक निधीद्वारे; घोषणा केंद्रीय अर्थसंकल्प 2026-27 मध्ये.
- लक्ष्य: वाढीच्या टप्प्यातील व्यवहार्य आणि वाढीची क्षमता असलेले लघु व मध्यम उद्योग; मोठा वाटा उत्पादनकेंद्रित उद्योगांना.
- क्षेत्र: उत्पादनात 35.4%, निर्यातीत 48.6%, जीडीपीत 31.1% योगदान; 328.2 दशलक्षांपेक्षा जास्त रोजगार.
मूलभूत ज्ञान
- पेशंट कॅपिटल म्हणजे तत्काळ परताव्याची अपेक्षा न ठेवणारी दीर्घकालीन गुंतवणूक, जी विस्तार, तंत्रज्ञान सुधारणा आणि बाजार वैविध्यासाठी वापरली जाते.
- पर्यायी गुंतवणूक निधी हा सामूहिक गुंतवणुकीचा प्रकार आहे जो गुंतवणूकदारांकडून भांडवल गोळा करून विशिष्ट रणनीतीने गुंतवतो.
- सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग विकास कायदा 2006 अंतर्गत भारतात या उद्योगांचे वर्गीकरण होते.
हे का महत्त्वाचे?
वाढीच्या टप्प्यातील उद्योगांना दीर्घकालीन समभाग भांडवल मिळाल्यास उत्पादन क्षमता, तंत्रज्ञान आणि निर्यात वाढू शकते, जे रोजगार आणि उत्पादन क्षेत्राच्या विस्ताराच्या धोरणाशी जोडलेले आहे. बँक कर्जाऐवजी जोखीम भांडवल पुरवणारा निधी अर्थसंकल्पीय घोषणांचे प्रत्यक्ष योजनांत रूपांतर होण्याचे उदाहरण आहे. अर्थव्यवस्था घटकात निधीचा आकार, रचना (एआयएफ), अर्थसंकल्प वर्ष आणि क्षेत्राची आकडेवारी हे पूर्व परीक्षेसाठी, तर लघु उद्योगांचे वित्तपुरवठा प्रश्न मुख्य परीक्षेसाठी उपयुक्त आहेत.