सारांश
संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी विशाखापट्टणम येथील हिंदुस्तान शिपयार्ड लिमिटेडमध्ये फ्लीट सपोर्ट शिप-1 चे जलावतरण, फ्लीट सपोर्ट शिप-5 ची कील स्थापना आणि सुधारित शिपयार्ड पायाभूत सुविधांचे उद्घाटन करणार असल्याचे नियोजित आहे. ते कोरापुट जिल्ह्यातील हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेडमध्ये शक्ती हेलिकॉप्टर इंजिन कार्यक्रमासाठी नव्या सुविधांची पायाभरणीही करणार आहेत. फ्लीट सपोर्ट शिप्स ही समुद्रात युद्धनौकांना पुरवठा भरून देणारी साहाय्यक नौदल जहाजे असून भारतीय नौदल अशी पाच जहाजे बांधत आहे आणि प्रत्येकाचे विस्थापन 43,500 टन आहे.
हिंदुस्तान शिपयार्ड ही आंध्र प्रदेशातील विशाखापट्टणम येथील जहाजबांधणी आणि दुरुस्ती गोदी असून सुधारित स्लिपवे-4 आणि 300 टन क्षमतेची गोलियाथ क्रेन 45,000 डेडवेट टनेजपर्यंतची जहाजे बांधण्यास आणि जलावतरणास मदत करतील. शक्ती इंजिन अधिकृतपणे सफ्रान आर्डिडेन 1एच1 म्हणून ओळखले जाते आणि हा हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड आणि सफ्रान हेलिकॉप्टर इंजिन्स यांचा संयुक्त भारत-फ्रेंच कार्यक्रम आहे; इंजिन ध्रुव, लाइट कॉम्बॅट हेलिकॉप्टर प्रचंड आणि लाइट युटिलिटी हेलिकॉप्टर यांत वापरले जाते. हिंदुस्तान एरोनॉटिक्सच्या कोरापुट विभागाने 2,000 वे विमान इंजिन वितरित केले असून शक्ती इंजिनांच्या दुसऱ्या उत्पादन रेषेसाठी ₹218 कोटींची गुंतवणूक जोडलेली आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- कार्यक्रम: 6 ऑक्टोबर 2026 (नियोजित); फ्लीट सपोर्ट शिप-1 जलावतरण; फ्लीट सपोर्ट शिप-5 कील; हिंदुस्तान शिपयार्ड, विशाखापट्टणम.
- जहाजे: पाच फ्लीट सपोर्ट शिप्स; प्रत्येकी 43,500 टन विस्थापन; स्लिपवे-4 आणि 300 टन गोलियाथ क्रेन; 45,000 डेडवेट टनेजपर्यंत.
- शक्ती इंजिन: सफ्रान आर्डिडेन 1एच1; हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स आणि सफ्रान हेलिकॉप्टर इंजिन्स; कोरापुट पायाभरणी; दुसरी उत्पादन रेषा ₹218 कोटी.
मूलभूत ज्ञान
- फ्लीट सपोर्ट शिप्स नौदल लॉजिस्टिक्समध्ये पुनर्भरण करणारी जहाजे म्हणून वर्गीकृत आहेत.
- डेडवेट टनेजमध्ये जहाजाची कमाल वहन क्षमता मोजली जाते.
- स्लिपवे ही जहाजे पाण्यात सोडण्यासाठी वापरली जाणारी उतरती रचना आहे.
हे का महत्त्वाचे?
फ्लीट सपोर्ट शिप्समुळे भारतीय नौदलाची दूरच्या समुद्रातील टिकाऊ कारवाईची क्षमता वाढते, कारण युद्धनौकांना समुद्रातच इंधन आणि पुरवठा भरता येतो. देशांतर्गत जहाजबांधणी क्षमतेची वाढ आणि शक्ती इंजिनासारखा संयुक्त भारत-फ्रेंच कार्यक्रम संरक्षण उत्पादनातील स्वावलंबनाच्या धोरणाला पूरक आहे. संरक्षण घटकात जहाजांची संख्या, विस्थापन, कंपनीची नावे आणि इंजिनाचे नाव हे पूर्व परीक्षेसाठी उपयुक्त आहेत. बातमीत कार्यक्रम "नियोजित" असल्याचे म्हटले आहे, प्रत्यक्ष जलावतरण झाल्याची पुष्टी नाही; अधिकृत वृत्त तपासावे.