भारताची स्वदेशी एआय झेप — एका-1 आणि धीर फाउंडेशन मॉडेल्स सादर!

इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या (मेईटीवाय) अखत्यारीतील इंडियाएआय अभियानाने 3 नोव्हेंबर 2026 रोजी नवी दिल्लीत तीन स्वदेशी फाउंडेशन मॉडेल्स सादर केली. एका-1 हे मॉडेल सोकेट लॅब्स टेक्नॉलॉजी अँड रिसर्च यांनी, तर धीर 2बी आणि धीर 5बी ही मॉडेल्स झेंटेआयक्यू एआयटेक इनोव्हेशन्स यांनी विकसित केली. माहिती तंत्रज्ञान सचिव एस.

कृष्णन यांनी स्वदेशी मॉडेल्समुळे एआयमधील भारताची तंत्रज्ञानविषयक आणि धोरणात्मक स्वायत्तता बळकट होते, असे सांगितले. एका-1 मध्ये 26.3 अब्ज पॅरामीटर्स असून ते सुमारे 7.5 ट्रिलियन टोकन्सवर प्रशिक्षित केले आहे; ते सर्व 22 अनुसूचित भारतीय भाषा आणि इंग्रजीला समर्थन देते आणि गणित, कोडिंग, तर्क आणि एजंटिक वापरांसाठी तयार केले आहे. ते बँकिंग, वित्तीय सेवा आणि सायबरसुरक्षा क्षेत्रासाठी विशेषतः बनवले असून मोबाइल डेटा किंवा वाय-फायशिवाय स्मार्टफोनसह स्थानिक उपकरणांवर काही अनुमान प्रक्रिया करू शकते.

मुक्त-स्रोत धीर 2बी आणि धीर 5बी इंग्रजी आणि 10 भारतीय भाषांना समर्थन देतात; सुरक्षित, स्थानिक (ऑन-प्रिमिस) सहाय्यक म्हणून ती संरक्षण, सरकार, उद्योग आणि शिक्षण क्षेत्रासाठी दस्तऐवजाधारित स्वयंचलन आणि ज्ञान शोध देतात, आणि क्लाउडशिवाय मोबाइलवर चालू शकतात. दोन्ही विकसकांची निवड इंडियाएआय इनोव्हेशन सेंटर (फाउंडेशन मॉडेल्स) स्तंभाखाली झाली होती आणि त्यांना अनुदानित राष्ट्रीय एआय संगणन पायाभूत सुविधा आणि संशोधन खर्चासाठी मदत मिळाली. ही मॉडेल्स एआयकोश यांसारख्या व्यासपीठांद्वारे संशोधक, विद्यार्थी, नवोन्मेषक आणि जनतेला उपलब्ध करून देण्याचा हेतू आहे.