सारांश
कोपर्निकस हवामान बदल सेवेच्या (सी3एस) ईआरए5 नोंदींनुसार सप्टेंबर 2026 हा जागतिक पातळीवरील दुसरा सर्वात उष्ण सप्टेंबर ठरला; सरासरी पृष्ठभागीय हवेचे तापमान 16.27 अंश सेल्सिअस होते, जे 1991-2020 च्या सरासरीपेक्षा 0.82 अंश आणि अंदाजित 1850-1900 च्या पूर्व-औद्योगिक सरासरीपेक्षा 1.63 अंश जास्त आहे. सर्वात उष्ण सप्टेंबर 2023 पेक्षा हा 0.11 अंश कमी उष्ण होता. निनो 3.4 क्षेत्रातील सप्टेंबर 2026 चे मासिक समुद्र-पृष्ठ तापमान 29.70 अंश सेल्सिअस असे या क्षेत्रासाठी विक्रमी होते; एल निनो परिस्थिती बळकट होत असून ती आणखी तीव्र होऊन 2026 च्या उत्तरार्धात शिखरावर पोहोचण्याची आणि 2027 पर्यंत टिकण्याची शक्यता आहे.
60 अंश दक्षिण ते 60 अंश उत्तर दरम्यानच्या अतिध्रुवीय महासागरांचे सरासरी समुद्र-पृष्ठ तापमान 21.05 अंश सेल्सिअस असून ते त्या महिन्यासाठीचे सर्वोच्च ठरले; आधीचा सप्टेंबरचा विक्रम 2023 मधील 20.92 अंशांचा होता. युरोपमध्ये सरासरी भू-तापमान 16.26 अंश सेल्सिअससह तिसरा सर्वात उष्ण सप्टेंबर नोंदला गेला आणि तेथे असामान्यपणे उष्ण व कोरडी स्थिती होती, तर अंटार्क्टिकातील समुद्री बर्फाचा वार्षिक हिवाळी कमाल विस्तार सप्टेंबर 2026 मध्ये नोंदींतील तिसरा सर्वात कमी राहिला.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- तापमान: 16.27 अंश सेल्सिअस (1991-2020 पेक्षा 0.82 अंश आणि पूर्व-औद्योगिक सरासरीपेक्षा 1.63 अंश जास्त); सप्टेंबर 2023 पेक्षा 0.11 अंश कमी.
- समुद्र: निनो 3.4 — 29.70 अंश सेल्सिअस (क्षेत्रासाठी विक्रम); अतिध्रुवीय महासागर — 21.05 अंश सेल्सिअस (मागील सप्टेंबर विक्रम 20.92 अंश, 2023).
- प्रदेश: युरोप — तिसरा सर्वात उष्ण सप्टेंबर (16.26 अंश सेल्सिअस); अंटार्क्टिक समुद्री बर्फाचा हिवाळी कमाल विस्तार — नोंदींतील तिसरा सर्वात कमी.
मूलभूत ज्ञान
- कोपर्निकस हा युरोपीय संघाचा पृथ्वी निरीक्षण कार्यक्रम आहे; त्याची हवामान बदल सेवा (सी3एस) युरोपीय मध्यम-पल्ल्याच्या हवामान अंदाज केंद्राकडून (ईसीएमडब्ल्यूएफ) राबवली जाते.
- ईआरए5 हा ईसीएमडब्ल्यूएफने तयार केलेला जागतिक वातावरणीय पुनर्विश्लेषण डेटासंच आहे; पॅरिस करार 2015 मध्ये संयुक्त राष्ट्र हवामान बदल आराखडा अधिवेशनांतर्गत स्वीकारला गेला.
- एल निनो ही एल निनो-दक्षिणी दोलन या प्रशांत महासागरातील आवर्ती हवामान घटनेची उबदार अवस्था आहे; निनो 3.4 हे मध्य विषुववृत्तीय प्रशांत क्षेत्र एल निनो आणि ला निनाच्या निरीक्षणासाठी वापरले जाते.
हे का महत्त्वाचे?
एल निनो बळकट होत असताना निनो 3.4 क्षेत्रातील विक्रमी समुद्र-तापमान भारतीय मान्सून, कृषी उत्पादन आणि अन्नधान्य महागाईच्या दृष्टीने लक्ष वेधणारे आहे, कारण एल निनो सामान्यतः मान्सूनवर परिणाम करणारी घटना मानली जाते. 1.5 अंशांपेक्षा जास्त मासिक तापमान आणि पॅरिस कराराचे दीर्घकालीन तापमान लक्ष्य हे वेगळे आहेत, हे समजणे हवामान धोरणाच्या चर्चेसाठी आवश्यक आहे. समुद्र-पृष्ठ तापमानातील विक्रम सागरी परिसंस्थांवर आणि हवामान घटनांवर परिणाम करू शकतात. संदर्भ कालखंड (1850-1900 आणि 1991-2020) आणि डेटासंच यांची नेमकी माहिती पूर्व परीक्षेसाठीही उपयुक्त ठरते.