सारांश
पुदुकोट्टई शैलीचे अग्रगण्य मृदंगम कलाकार गुरुवायूर दोरै यांचे 10 ऑक्टोबर 2026 रोजी चेन्नई येथे निधन झाले. त्यांचा जन्म 2 जुलै 1935 रोजी गुरुवायूर येथे झाला; ते आठव्या वर्षी वादन करू लागले आणि आठ दशकांपेक्षा जास्त काळ कर्नाटक संगीतात सक्रिय होते; वृत्तांनुसार त्यांचे वय 91 किंवा 92 असे दिले गेले. वयाच्या पाचव्या वर्षी त्यांना पोलिओ झाल्यानंतर वडिलांनी त्यांना मृदंगम शिकण्यास प्रोत्साहन दिले.
सुरुवातीचे प्रशिक्षण पालघाट सुब्बय्यर यांच्याकडे आणि नंतर ई. पी. नारायण पिशारोडी यांच्याकडे झाले; आठव्या वर्षी त्यांनी गायक चेंबई वैद्यनाथ भागवतर यांच्या साथीने अरंगेत्रम (पदार्पण) केले.
नंतर त्यांनी पळनी सुब्रमण्यम पिल्लै यांच्याकडे शिक्षण घेतले आणि पिल्लै यांच्या शिकवणीचा स्वतःच्या तंत्राशी मेळ घातला. त्यांनी अनेक वर्षे एम. एस.
सुब्बुलक्ष्मी यांना साथ केली; मुसिरी सुब्रमण्य अय्यर, सेम्मंगुडी श्रीनिवास अय्यर, एम. डी. रामनाथन, एम.
बालमुरलीकृष्ण आणि टी. आर. महालिंगम यांच्यासोबतही त्यांनी साथ दिली, आणि 1940 च्या दशकात त्यांनी बहीण गायिका गुरुवायूर पोन्नम्मल यांना साथ केली.
मृदंगम हे कर्नाटक संगीतातील प्रमुख तालसाथीचे दोन तोंडांचे तालवाद्य आहे; लय म्हणजे ताल. दोरै त्यांच्या गुमकी वादनासाठी विशेष प्रशंसित होते, जो मृदंगमवर निर्माण होणारा गडगडाटी बास परिणाम आहे. त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार आणि कलैमामणी पुरस्कार मिळाले, आणि 2025 मध्ये पद्मश्री प्रदान झाले.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- निधन: गुरुवायूर दोरै; 10 ऑक्टोबर 2026; चेन्नई; जन्म 2 जुलै 1935, गुरुवायूर; वय 91 किंवा 92 (वृत्तांनुसार).
- शैली व गुरू: पुदुकोट्टई शैली; पालघाट सुब्बय्यर, ई. पी. नारायण पिशारोडी, पळनी सुब्रमण्यम पिल्लै; अरंगेत्रम वयाच्या आठव्या वर्षी चेंबई वैद्यनाथ भागवतर यांच्यासोबत.
- सन्मान: संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, कलैमामणी, पद्मश्री (2025); एम. एस. सुब्बुलक्ष्मी यांना अनेक वर्षे साथ.
मूलभूत ज्ञान
- मृदंगम हे कर्नाटक संगीतातील प्रमुख तालसाथीचे दोन तोंडांचे तालवाद्य आहे.
- अरंगेत्रम म्हणजे कलाकाराचे पदार्पणाचे सादरीकरण; लय म्हणजे ताल.
- संगीत नाटक अकादमी ही भारताची संगीत, नृत्य आणि नाटकासाठीची राष्ट्रीय अकादमी आहे.
हे का महत्त्वाचे?
कर्नाटक संगीतातील तालवादनाची परंपरा, गुरु-शिष्य परंपरा आणि पुदुकोट्टई शैलीसारख्या शैलींचे संवर्धन हे कला आणि संस्कृती विषयातील महत्त्वाचे मुद्दे आहेत. पद्म पुरस्कार आणि संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार यांसारख्या सन्मानांचे स्वरूप भारताच्या सांस्कृतिक धोरणाशी संबंधित प्रश्नांसाठी मुख्य परीक्षेत उपयुक्त आहे.