सारांश
उत्तर प्रदेशने 4 ऑक्टोबर 2026 रोजी भदोही जिल्ह्याचे नाव बदलून संत रविदासनगर भदोही असे केले. हा जिल्हा वाराणसी जिल्ह्यातून वेगळा करून 30 जून 1994 रोजी उत्तर प्रदेशचा 65 वा जिल्हा म्हणून निर्माण झाला. जिल्ह्याचे नामकरण ही राज्य सरकार अधिकृत अधिसूचनेद्वारे करणारी प्रशासकीय कृती आहे.
भदोही कार्पेट उद्योगासाठी ओळखला जातो आणि भक्ती परंपरेशी निगडित मध्ययुगीन संत रविदास (रैदास) यांच्याशी जोडलेला आहे. जिल्ह्याचे नाव 1997 ते 2014 या काळात अनेकदा बदलले: मायावती सरकारने डिसेंबर 1997 मध्ये संत रविदासनगर, रामप्रकाश गुप्ता यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारने नोव्हेंबर 1999 मध्ये संत रविदासनगर भदोही आणि अखिलेश यादव यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारने डिसेंबर 2014 मध्ये पुन्हा भदोही असे नाव केले. 4 ऑक्टोबर 2026 रोजी मुख्यमंत्र्यांनी भदोहीत ₹1,340 कोटींपेक्षा जास्त किमतीच्या 112 विकास प्रकल्पांचे उद्घाटन आणि पायाभरणी केली.
बहुजन समाज पक्ष, भारतीय जनता पक्ष आणि समाजवादी पक्ष अशा वेगवेगळ्या सरकारांच्या काळात उत्तर प्रदेशातील जिल्ह्यांची नावे बदलली गेली आहेत.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- भदोही: वाराणसी जिल्ह्यातून वेगळा; 30 जून 1994 रोजी उत्तर प्रदेशचा 65 वा जिल्हा; 4 ऑक्टोबर 2026 रोजी नवे नाव संत रविदासनगर भदोही.
- नावांचा इतिहास: डिसेंबर 1997 — संत रविदासनगर (मायावती सरकार); नोव्हेंबर 1999 — संत रविदासनगर भदोही (रामप्रकाश गुप्ता सरकार); डिसेंबर 2014 — पुन्हा भदोही (अखिलेश यादव सरकार).
- विकास प्रकल्प: मुख्यमंत्र्यांकडून ₹1,340 कोटींपेक्षा जास्त किमतीच्या 112 प्रकल्पांचे उद्घाटन आणि पायाभरणी (4 ऑक्टोबर 2026).
मूलभूत ज्ञान
- जिल्ह्याचे नामकरण ही राज्य सरकारने अधिकृत अधिसूचनेद्वारे करायची प्रशासकीय कृती आहे.
- भदोही कार्पेट उद्योगासाठी प्रसिद्ध आहे; संत रविदास (रैदास) हे भक्ती परंपरेशी निगडित मध्ययुगीन संत आहेत.
- उत्तर प्रदेशात ऐतिहासिक, राजकीय, सांस्कृतिक किंवा सामाजिक कारणांसाठी जिल्ह्यांची नावे वेळोवेळी बदलली आहेत.
हे का महत्त्वाचे?
जिल्ह्यांच्या नावांतील वारंवार बदल हे प्रशासकीय ओळख, सांस्कृतिक राजकारण आणि राज्य सरकारांच्या अधिकारांचे उदाहरण आहे. एकाच जिल्ह्याचे नाव तीन वेगवेगळ्या सरकारांनी वेगवेगळे ठेवल्याने राजकीय स्पर्धा आणि प्रतीकात्मकता दिसते. राज्यसेवा परीक्षेत जिल्हा निर्मितीची तारीख, क्रमांक, मूळ जिल्हा आणि नामकरणाचे वर्ष हे मुद्दे स्थानिक प्रशासन आणि भूगोल विषयासाठी उपयुक्त आहेत.