Download app ॲप मिळवा

जागतिक क्षयरोग अहवाल 2026: भारताने 2025 चे निर्मूलन लक्ष्य चुकवले!

17 नोव्हेंबर 2026·2 मिनिटे वाचन

सारांश

भारताने क्षयरोग (टीबी) 2025 पर्यंत संपवण्याचे लक्ष्य गाठले नाही, जे जागतिक शाश्वत विकास उद्दिष्टाच्या 2030 या मुदतीपेक्षा पाच वर्षे आधीचे होते. नोव्हेंबर 2026 मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या जागतिक आरोग्य संघटनेच्या जागतिक क्षयरोग अहवाल 2026 नुसार 2015 ते 2025 दरम्यान भारतातील क्षयरोग मृत्यू 38% नी घटले, म्हणजे प्रति लाख लोकसंख्येमागे 28 वरून 18; जागतिक घट 35% होती. ही घट जागतिक आरोग्य संघटनेच्या क्षयरोग समाप्ती धोरणाच्या 2020 च्या 35% च्या मध्यावधी टप्प्याला पोहोचते, पण 2025 च्या 75% च्या लक्ष्याला नाही.

2025 मध्ये जगातील सुमारे 25% क्षयरोग रुग्ण आणि 23% मृत्यू भारतात होते, त्यामुळे सर्वात मोठा राष्ट्रीय रोगभार भारताकडेच राहिला; औषधसंवेदनशील क्षयरोगात उपचार यश 94% होते. जिल्हास्तरीय पाळत माहितीच्या पुनरावलोकनापर्यंत अहवालात भारताचे नवे घटना-अंदाज (इन्सिडन्स) वगळले असून अद्ययावत अंदाज 2027 च्या सुरुवातीला अपेक्षित आहेत. केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने राष्ट्रीय क्षयरोग निर्मूलन कार्यक्रमाला श्रेय दिले, ज्यात सक्रिय रुग्ण शोध, एआय-आधारित क्ष-किरण, जलद निदान आणि निक्षय पोषण योजना व निक्षय मित्र यांद्वारे पोषण साहाय्य यांचा समावेश आहे; 7 डिसेंबर 2024 ते 8 नोव्हेंबर 2026 दरम्यान टीबी मुक्त भारत अभियानात 25 कोटींहून अधिक लोकांची तपासणी, 11 कोटींहून अधिक छातीचे क्ष-किरण आणि 3 कोटींहून अधिक न्यूक्लिक ॲसिड ॲम्प्लिफिकेशन चाचण्या झाल्या, 48.64 लाख नवे रुग्ण आढळले (त्यापैकी 14.97 लाख लक्षणविरहित) आणि कार्यक्रमाच्या निधीची 96% गरज देशांतर्गत संसाधनांतून भागवली जाते.

🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे

  • अहवाल: जागतिक क्षयरोग अहवाल 2026 (जागतिक आरोग्य संघटना); भारतातील मृत्यू 2015 ते 2025 दरम्यान 38% नी घटले — प्रति लाख 28 वरून 18; जागतिक घट 35%.
  • जागतिक वाटा: 2025 मध्ये सुमारे 25% रुग्ण आणि 23% मृत्यू भारतात; औषधसंवेदनशील क्षयरोगात उपचार यश 94%.
  • मोहीम: टीबी मुक्त भारत अभियान — 7 डिसेंबर 2024 ते 8 नोव्हेंबर 2026; 25 कोटींहून अधिक तपासणी; 48.64 लाख नवे रुग्ण; निक्षय पोषण योजना आणि निक्षय मित्र.

📚 मूलभूत ज्ञान

  • क्षयरोग: हा मायकोबॅक्टेरियम ट्युबरक्युलोसिस या जिवाणूमुळे होणारा संसर्गजन्य रोग असून मुख्यतः फुप्फुसांवर परिणाम करतो.
  • सीबीनॅट आणि ट्रूनॅट: या जलद आण्विक चाचण्या क्षयरोग निदान करतात आणि रिफाम्पिसिन या औषधाला प्रतिरोध आहे का ते शोधतात.
  • राष्ट्रीय क्षयरोग निर्मूलन कार्यक्रम: हा कार्यक्रम राष्ट्रीय, राज्य, जिल्हा आणि उप-जिल्हा पातळीवर चालतो आणि ब्लॉक स्तरावर क्षयरोग एकके असतात.

हे का महत्त्वाचे?

भारताचे क्षयरोग निर्मूलन लक्ष्य जागतिक मुदतीपेक्षा पाच वर्षे आधीचे असल्याने ते चुकणे हे धोरणातील अंमलबजावणी आणि निदानातील अंतर दाखवते; मृत्यूदरातील घट मात्र भारताच्या प्रयत्नांना दिलासा देते. नव्या घटना-अंदाजांना होणारा विलंब आकडेवारीच्या विश्वासार्हतेचा आणि जिल्हास्तरीय पाळत यंत्रणेच्या सुधारणेचा मुद्दा अधोरेखित करतो. मुख्य परीक्षेसाठी सार्वजनिक आरोग्य, पोषण साहाय्य आणि शाश्वत विकास उद्दिष्टे हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.

स्रोत: आरोग्य आणि अहवाल वृत्त (15 नोव्हेंबर 2026)

© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा