स्वच्छ सर्वेक्षण 2025-26: दहाव्या आवृत्तीचे पुरस्कार!

गृहनिर्माण आणि शहरी कार्य मंत्रालयाच्या स्वच्छ सर्वेक्षण या शहरी स्वच्छतेच्या वार्षिक मूल्यमापनाची 2025-26 ची आवृत्ती दहावी असून ती स्वच्छ भारत मिशन-शहरी (एसबीएम-यू) अंतर्गत झाली. पुरस्कार वितरण 11 नोव्हेंबर 2026 रोजी नवी दिल्लीतील विज्ञान भवन येथे झाले; राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी पुरस्कार प्रदान केले, तर केंद्रीय गृहनिर्माण आणि शहरी कार्य व ऊर्जा मंत्री मनोहर लाल आणि राज्यमंत्री तोखन साहू उपस्थित होते. या आवृत्तीत 4,751 पेक्षा जास्त शहरांचे मूल्यांकन झाले आणि घोषवाक्य ‘स्वच्छता की नई पहल—बढ़ाएं हाथ, करें सफाई साथ’ हे होते.

नागरी स्थानिक संस्थांचे 10 मूल्यांकन क्षेत्रांतील 43 निर्देशकांवर मूल्यांकन झाले; नागरिक अभिप्राय, जलाशय व नदीकिनारे, उघड्यावर शौच-लघुशंका, पर्यटन-वारसा स्थळे आणि शाळा यांवर भर वाढवला गेला. हिमालयीन शहरे, नदीकिनारी शहरे आणि किनारी शहरे या नव्या पुरस्कार श्रेणी जोडल्या गेल्या. स्वच्छ शहर लीगमध्ये नवी मुंबई सर्वात स्वच्छ शहर ठरले; नदीकिनारी शहरांत रेवा पहिले, हिमालयीन शहरांत रुद्रपूर सर्वात स्वच्छ (जम्मू आणि शोपियाँ पहिल्या तिघांत), तर केंद्रशासित प्रदेश श्रेणीत बडगामला राज्य-प्रथम स्वच्छ शहर पुरस्कार मिळाला.

स्वच्छ शहर जोडीत अहमदाबाद-साणंद, इंदूर-देपालपूर आणि तिरुपती-कुप्पम ही पहिली तीन जोडी ठरली. सुमारे 2.70 कोटी नागरिकांनी अभिप्राय दिला; 1,700 पेक्षा जास्त लहान शहरांनी क्रमवारी सुधारली आणि 350 पेक्षा जास्त शहरे 500 पेक्षा जास्त स्थानांनी वर गेली.