सारांश
अदानी एंटरप्रायझेस आणि एजकनेक्स यांचा संयुक्त उपक्रम असलेली अदानीकनेक्स आणि गूगल आंध्र प्रदेशातील विशाखापट्टणम येथे सुमारे 1 गिगावॉट एकत्रित क्षमतेचे डेटा-सेंटर परिसर विकसित करत आहेत; मुदसरलोवा आणि तरलुवाडा येथील परिसर पारंपरिक पाण्यावर आधारित बाष्पीभवन-शीतकरणाऐवजी हवा-शीतकरण तंत्रज्ञान वापरण्यासाठी रचले आहेत. हा प्रकल्प 15 अब्ज अमेरिकी डॉलर मूल्याची गूगलची भारतातील सर्वात मोठी गुंतवणूक आहे. डेटा सेंटर म्हणजे डिजिटल माहिती साठवण्यासाठी, प्रक्रिया करण्यासाठी आणि प्रसारित करण्यासाठी वापरली जाणारी सर्व्हर आणि इतर माहिती-तंत्रज्ञान उपकरणे ठेवणारी इमारत, आणि शीतकरण प्रणाली या उपकरणांतील उष्णता दूर करतात; बाष्पीभवन-शीतकरण उष्णता घालवण्यासाठी पाण्याचे बाष्पीभवन वापरते, तर हवा-शीतकरण शीतकरण माध्यम म्हणून हवा वापरते.
विशाखापट्टणम परिसर गोड्या पाण्याचा वापर मर्यादित ठेवण्यासाठी रचले आहेत आणि तीन जागांवरील एकत्रित वापर एका ऑलिंपिक-आकाराच्या जलतरण तलावाच्या आकारमानापेक्षा कमी राहण्याचे नियोजन आहे; आवश्यक मर्यादित गोड्या पाण्यापैकी सुमारे 80% लँडस्केपिंग, स्वयंपाकघरे आणि कामगार सुविधांसाठी असेल, पाणी साइटवरच पुनर्चक्रित आणि पुन्हा वापरले जाईल आणि परिसर महानगरपालिकेच्या पुरवठा वाहिन्यांऐवजी समर्पित औद्योगिक जोडण्या वापरतील. घरगुती सांडपाणी शून्य-विसर्ग धोरणानुसार प्रक्रिया करून सिंचन आणि फ्लशिंगसाठी पुन्हा वापरले जाईल. प्रकल्पाचे भूमिपूजन 28 एप्रिल 2026 रोजी झाल्यानंतर बांधकाम सुरू झाले आणि पहिला टप्पा डिसेंबर 2028 पर्यंत सज्ज करण्याचे लक्ष्य आहे; विकास कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्लाउड कॉम्प्युटिंग आणि डिजिटल पायाभूत सुविधांना आधार देण्यासाठी आहे, आणि क्लाउड कॉम्प्युटिंग नेटवर्कवरून संगणकीय संसाधने, म्हणजे साठवण आणि प्रक्रिया, उपलब्ध करते तर डेटा सेंटर अशा सेवांसाठी भौतिक पायाभूत सुविधा पुरवतात.
समर्पित औद्योगिक जोडण्या नियोजित पाणीपुरवठा महानगरपालिकेच्या पिण्याच्या पाणी वाहिन्यांपासून वेगळा ठेवतात आणि हवा-शीतकरण रचना पाण्याचा जास्त वापर करणाऱ्या बाष्पीभवन-शीतकरणावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी आहे.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- प्रकल्प: अदानीकनेक्स (अदानी एंटरप्रायझेस + एजकनेक्स) आणि गूगल — विशाखापट्टणम, आंध्र प्रदेश; सुमारे 1 गिगावॉट; मुदसरलोवा आणि तरलुवाडा; गुंतवणूक — 15 अब्ज अमेरिकी डॉलर (गूगलची भारतातील सर्वात मोठी).
- वेळापत्रक: भूमिपूजन — 28 एप्रिल 2026; पहिला टप्पा — डिसेंबर 2028 पर्यंत सज्ज; उपयोग — कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्लाउड कॉम्प्युटिंग, डिजिटल पायाभूत सुविधा.
- पाणी: हवा-शीतकरण; तीन जागांवरील एकत्रित वापर ऑलिंपिक जलतरण तलावापेक्षा कमी; सुमारे 80% पाणी लँडस्केपिंग, स्वयंपाकघरे, कामगार सुविधांसाठी; समर्पित औद्योगिक जोडण्या; शून्य-विसर्ग धोरण.
मूलभूत ज्ञान
- एक गिगावॉट म्हणजे 1,000 मेगावॉट; डेटा सेंटरची क्षमता सामान्यतः त्याच्या वीज वापराच्या क्षमतेवरून मोजली जाते.
- कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजे शिकणे आणि समस्या सोडवणे यांसारखी मानवी बुद्धिमत्तेशी निगडित कामे करणाऱ्या संगणक प्रणाली; क्लाउड कॉम्प्युटिंग म्हणजे नेटवर्कवरून, सामान्यतः इंटरनेटवरून, संगणकीय संसाधने पुरवणे.
- बाष्पीभवन-शीतकरणात पाण्याचे बाष्पीभवन होऊन उष्णता दूर होते, म्हणून ते पाण्याचा जास्त वापर करते; हवा-शीतकरणात हवा हे शीतकरण माध्यम असते.
हे का महत्त्वाचे?
कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठीच्या डेटा सेंटरचा वीज आणि पाण्याचा मोठा वापर हे भारतासाठी नवे आव्हान आहे; हवा-शीतकरणासारखे उपाय अशा गुंतवणुकीला पर्यावरणदृष्ट्या शाश्वत बनवण्याचा प्रयत्न दर्शवतात. 15 अब्ज डॉलरची परदेशी गुंतवणूक आंध्र प्रदेशातील डिजिटल पायाभूत सुविधा आणि रोजगार संधी वाढवू शकते आणि भारताला जागतिक डेटा-सेंटर केंद्र बनवण्याच्या उद्दिष्टाला हातभार लावते. मुख्य परीक्षा आणि मुलाखतीसाठी डिजिटल पायाभूत सुविधा, पाणी संवर्धन आणि परदेशी थेट गुंतवणूक हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.