सारांश
भारताच्या ब्राह्मोस ध्वनिातीत क्रूझ क्षेपणास्त्राची निर्यात 600 दशलक्ष डॉलरांपेक्षा जास्त होण्याचा अंदाज असून त्यामागे फिलिपिन्स, व्हिएतनाम आणि इंडोनेशिया यांच्याशी निगडित करार आणि सहमती आहेत. फिलिपिन्सला सुमारे 330 दशलक्ष डॉलर किमतीच्या ब्राह्मोस प्रणाली आधीच मिळाल्या आहेत, तर व्हिएतनाम आणि इंडोनेशियाला सुरुवातीची निर्यात अनुक्रमे सुमारे 100 दशलक्ष आणि 200 दशलक्ष डॉलर इतकी अंदाजित आहे. ब्राह्मोस हे भारत आणि रशिया यांच्या संयुक्त उपक्रमातून विकसित केलेले ध्वनिातीत क्रूझ क्षेपणास्त्र असून ते भूमीवरून, समुद्रातून आणि हवेतून डागता येणाऱ्या रूपांमध्ये वापरले जाते आणि त्याचे हवेतून डागले जाणारे रूप सुखोई लढाऊ विमानांशी जोडले आहे.
फिलिपिन्स जानेवारी 2022 मध्ये ब्राह्मोसचा पहिला परदेशी ग्राहक झाला आणि त्याने तीन बॅटऱ्यांच्या किनारी जहाजविरोधी क्षेपणास्त्र प्रणालीचा करार केला, जी या क्षेपणास्त्र प्रणालीची पहिली परदेशी विक्री ठरली. भारताची एकूण संरक्षण निर्यात आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये विक्रमी ₹38,424 कोटींवर पोहोचली, जी मागील आर्थिक वर्षातील ₹23,622 कोटींपेक्षा 62.66% जास्त आहे. या तिन्ही आग्नेय आशियाई बाजारपेठा सागरी आग्नेय आशियात आहेत, जेथे जहाजविरोधी क्षेपणास्त्र प्रणाली किनारी संरक्षण आणि सागरी प्रवेश नाकारण्याच्या भूमिकांसाठी महत्त्वाच्या आहेत.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- निर्यात अंदाज: 600 दशलक्ष डॉलरांपेक्षा जास्त; फिलिपिन्स सुमारे 330 दशलक्ष (आधीच मिळाले), व्हिएतनाम सुमारे 100 दशलक्ष, इंडोनेशिया सुमारे 200 दशलक्ष डॉलर.
- फिलिपिन्स: जानेवारी 2022 मध्ये पहिला परदेशी ग्राहक; तीन बॅटऱ्यांची किनारी जहाजविरोधी प्रणाली.
- भारताची संरक्षण निर्यात: आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये ₹38,424 कोटी (विक्रमी), मागील वर्षी ₹23,622 कोटी; वाढ 62.66%.
मूलभूत ज्ञान
- ब्राह्मोस हे ध्वनिातीत क्रूझ क्षेपणास्त्र भारत आणि रशिया यांच्या संयुक्त उपक्रमातून विकसित झाले आहे.
- किनारी जहाजविरोधी क्षेपणास्त्र प्रणाली किनाऱ्यावरून समुद्रातील जहाजांवर मारा करण्यासाठी वापरली जाते.
- संरक्षण निर्यातवाढ ही स्वावलंबन आणि 'मेक इन इंडिया' धोरणाशी जोडली जाते.
हे का महत्त्वाचे?
ब्राह्मोसची निर्यात आग्नेय आशियात वाढणे भारताच्या 'अॅक्ट ईस्ट' धोरणाशी आणि इंडो-पॅसिफिकमधील संरक्षण भागीदारीशी जोडले जाते. विक्रमी ₹38,424 कोटींची संरक्षण निर्यात भारत संरक्षण उत्पादनात आयातदारापासून निर्यातदाराकडे वाटचाल करत असल्याचे दाखवते. बातमीत अंदाज आणि प्रत्यक्ष मिळालेल्या रकमा मिसळलेल्या आहेत (फिलिपिन्स 330 दशलक्ष आधीच मिळाले; इतर अंदाजित), तसेच मुख्य मजकुरात चलनाचे चिन्ह नाही, फक्त शीर्षकात 'डॉलर' आहे, ही बाब परीक्षार्थींनी लक्षात ठेवावी. संरक्षण निर्यात, परराष्ट्र धोरण आणि संरक्षण उत्पादन या विषयांसाठी ही बातमी उपयुक्त आहे.