सारांश
2 ऑक्टोबर 2026 रोजी ध्रुव स्पेस, टेकमीटूस्पेस, सॅटलिओ लॅब्स आणि ईऑन स्पेस लॅब्स यांचे पेलोड स्पेसएक्सच्या फाल्कन 9 रॉकेटवरील ट्रान्सपोर्टर-18 सह-प्रवासी मोहिमेद्वारे कक्षेत पोहोचले. प्रक्षेपण भारतीय वेळेनुसार रात्री 12:02 वाजता कॅलिफोर्नियातील वँडनबर्ग स्पेस फोर्स बेसवरून झाले आणि मोहिमेत एकूण सुमारे 130 पेलोड होते. ध्रुव स्पेसने पी-30 उपग्रह मंचावरील आपली दुसरी व्यावसायिक मोहीम 'लीप-2' तैनात केली, ज्यात फ्रान्सच्या सोदर्नने विकसित केलेला स्टार ट्रॅकर आणि सॅटलिओ लॅब्सचा 'तपस-1' हे दोन कक्षेतील प्रात्यक्षिक पेलोड आहेत.
टेकमीटूस्पेसने 14 किलोग्रॅम वजनाचा 'एमओआय-1ए' उपग्रह प्रक्षेपित केला, जो पृथ्वी-निरीक्षण डेटावर कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे प्रारूप थेट कक्षेत चालवण्यासाठी बनवला आहे; त्याची प्रक्रिया क्षमता 117 ट्रिलियन क्रिया प्रति सेकंद, साठवण 2 टेराबाइट आणि नऊ-पट्टी बहुवर्णपटीय प्रतिमाकार आहे. ईऑन स्पेस लॅब्सचा 502 ग्रॅम वजनाचा 'मिरा' हा प्रकाशीय दुर्बीण पेलोड नियोजित लघु उपग्रह समूहाची पूर्वतयारी म्हणून 'एमओआय-1ए' वर उडाला. 'तपस-1' हा भारताचा पहिला समर्पित व्यावसायिक थर्मल पेलोड असून तो थर्मल अवरक्त संवेदनाद्वारे शहरी उष्णता देखरेख आणि पीक ताण विश्लेषण अशा कामांसाठी तापमान माहिती गोळा करेल; भारतीय खाजगी पेलोड कक्षेत ठेवण्यासाठी इन-स्पेसची मान्यता होती.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- ट्रान्सपोर्टर-18: 2 ऑक्टोबर 2026, भारतीय वेळ रात्री 12:02, वँडनबर्ग; सुमारे 130 पेलोड; फाल्कन 9.
- ध्रुव स्पेस 'लीप-2': पी-30 मंच; सोदर्न (फ्रान्स) स्टार ट्रॅकर + सॅटलिओचा 'तपस-1'.
- टेकमीटूस्पेस 'एमओआय-1ए': 14 किलो, 117 ट्रिलियन क्रिया प्रति सेकंद, 2 टेराबाइट, नऊ-पट्टी प्रतिमाकार; ईऑन 'मिरा': 502 ग्रॅम दुर्बीण.
मूलभूत ज्ञान
- ट्रान्सपोर्टर: स्पेसएक्सचा सह-प्रवासी कार्यक्रम, ज्यात एकाच फाल्कन 9 मोहिमेत अनेक लघु उपग्रह सोडले जातात.
- इन-स्पेस (भारतीय राष्ट्रीय अवकाश प्रोत्साहन आणि अधिकृतीकरण केंद्र) भारतातील खाजगी अवकाश उपक्रमांना मान्यता देते.
- वँडनबर्ग हा अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया येथील प्रक्षेपण तळ असून ध्रुवीय आणि सूर्य-समकालिक कक्षांसाठी वापरला जातो.
हे का महत्त्वाचे?
कालच्या बातमीतील 'तपस-1' चे नियोजित प्रक्षेपण आता कक्षेत पोहोचल्याचे वृत्त झाले आहे, आणि चार भारतीय खाजगी कंपन्यांचे पेलोड एकाच मोहिमेत उडाल्याने खाजगी भारतीय अवकाश परिसंस्थेची वाढ दिसते. कक्षेतच कृत्रिम बुद्धिमत्ता चालवण्याची 'एमओआय-1ए' ची क्षमता डेटा पृथ्वीवर पाठवण्याआधीच प्रक्रिया करण्याकडे वाटचाल दर्शवते. इन-स्पेसच्या मान्यतेमुळे अवकाश क्षेत्रातील नियामक सुधारणांचा परिणाम स्पष्ट होतो. विज्ञान-तंत्रज्ञान आणि अवकाश धोरण या विषयांसाठी ही बातमी उपयुक्त आहे; वेळेतील फरकामुळे (अमेरिकी वेळ आणि भारतीय वेळ) 1 आणि 2 ऑक्टोबर या दोन्ही तारखा वृत्तांत येऊ शकतात.