Download app ॲप मिळवा

सॅन फ्रान्सिस्को घोषणापत्र: एआय पुरवठा साखळ्यांसाठी भारतासह 10 देशांची सही!

18 नोव्हेंबर 2026·2 मिनिटे वाचन

सारांश

भारत, अमेरिका आणि आठ इतर देशांनी 15 नोव्हेंबर 2026 रोजी ‘सिक्योर फाउंडेशन्स ऑफ एन्ड्युरिंग प्रॉस्पेरिटी’ या सॅन फ्रान्सिस्को घोषणापत्रावर सह्या केल्या; घोषणापत्र कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या पुरवठा साखळ्यांचे संरक्षण हे सामायिक कार्य मानते. अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील पॅक्स सिलिका उपक्रमाच्या संस्थापकांच्या बैठकीत, अमेरिकी परराष्ट्र खात्याचे आर्थिक व्यवहार अवर सचिव जेकब हेल्बर्ग यांनी सॅन फ्रान्सिस्को येथे बोलावलेल्या बैठकीत, हे घोषणापत्र स्वाक्षरित झाले. दहा आरंभिक स्वाक्षरीकर्ते अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, भारत, इस्रायल, जपान, दक्षिण कोरिया, कतार, सिंगापूर, संयुक्त अरब अमिराती आणि ब्रिटन आहेत; घोषणापत्रानुसार आर्थिक सुरक्षा ही राष्ट्रीय सुरक्षेचा पाया असून अर्धसंवाहक, महत्त्वाची खनिजे, ऊर्जा पायाभूत सुविधा आणि प्रगत उत्पादन यांसह हस्तक्षेपास असुरक्षित महत्त्वाची तंत्रज्ञाने आणि पुरवठा साखळ्यांची संयुक्त यादी तयार करण्याचा प्रयत्न आहे.

पाच कार्यगटांचा प्रस्ताव आहे — नवोन्मेषाला पोषक धोरण चौकट, प्रमुख क्षेत्रांत सुपर इंटेलिजन्सचा (एसआय) अवलंब, पुरवठा साखळी सहकार्य, सुरक्षित आश्रयस्थाने आणि पुरवठा साखळी सुरक्षा केंद्रे, तसेच एसआय सुरक्षा आणि लवचिकता; अमेरिकी सरकार अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या कार्यकारी आदेशानंतर कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठी ‘सुपर इंटेलिजन्स’ हा शब्द वापरते. पॅक्स सिलिका उपक्रम अमेरिकेने डिसेंबर 2025 मध्ये सुरू केला असून त्याचे उद्दिष्ट अर्धसंवाहक आणि प्रगत तंत्रज्ञान उद्योगांसाठी लागणाऱ्या सिलिकॉन व इतर खनिजांचा पुरवठा सुरक्षित करणे आहे; जर्मनी, स्वीडन, नेदरलँड्स आणि युरोपीय आयोग पुढील आठवड्यात घोषणापत्रावर सही करण्याची अपेक्षा आहे, तर उपक्रमाच्या एकूण सदस्यसंख्येचे आकडे वेगवेगळे असून ती 24 किंवा 26 सांगितली जाते.

🎯 परीक्षेसाठी मुद्दे

  • घोषणापत्र: सॅन फ्रान्सिस्को घोषणापत्र (सिक्योर फाउंडेशन्स ऑफ एन्ड्युरिंग प्रॉस्पेरिटी); 15 नोव्हेंबर 2026; दहा आरंभिक स्वाक्षरीकर्ते; बैठक — जेकब हेल्बर्ग (अमेरिका).
  • स्वाक्षरीकर्ते: अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, भारत, इस्रायल, जपान, दक्षिण कोरिया, कतार, सिंगापूर, संयुक्त अरब अमिराती, ब्रिटन; जर्मनी, स्वीडन, नेदरलँड्स आणि युरोपीय आयोग पुढील आठवड्यात अपेक्षित.
  • उपक्रम: पॅक्स सिलिका — अमेरिकेने डिसेंबर 2025 मध्ये सुरू केला; पाच कार्यगटांचा प्रस्ताव; महत्त्वाची तंत्रज्ञाने — अर्धसंवाहक, महत्त्वाची खनिजे, ऊर्जा पायाभूत सुविधा, प्रगत उत्पादन.

📚 मूलभूत ज्ञान

  • अर्धसंवाहक डोपिंग: अशुद्धता मिसळून स्फटिक रचनेत अर्धसंवाहकाची वाहकता बदलता येते, या प्रक्रियेला डोपिंग म्हणतात.
  • सर्किट नक्षीकाम: एकात्मिक सर्किट उत्पादनात अतिनील प्रकाश आणि फोटोरेझिस्ट थर वापरून रासायनिक बदलांतून सर्किटची नक्षी तयार होते.
  • पुरवठादार स्तर: पहिल्या स्तरातील पुरवठादार थेट ग्राहकाला सेवा देतात, दुसऱ्या स्तरातील पुरवठादार पहिल्या स्तराला; यातून श्रेणीरचना तयार होते.

हे का महत्त्वाचे?

एआय आणि अर्धसंवाहक पुरवठा साखळ्या हा आता भू-राजकीय स्पर्धेचा केंद्रबिंदू असून चीनवरील अवलंबित्व कमी करणारी विश्वासार्ह आघाडी उभारण्याचा हा प्रयत्न आहे; भारताचा सहभाग त्याच्या अर्धसंवाहक आणि महत्त्वाच्या खनिज महत्त्वाकांक्षांना पूरक ठरतो. मात्र सदस्यसंख्येबाबतचे परस्परविरोधी आकडे उपक्रमाची रचना अजून विकसित होत असल्याचे दर्शवतात. मुख्य परीक्षेसाठी तंत्रज्ञान-राजनय, पुरवठा साखळी लवचिकता आणि आर्थिक सुरक्षा हे मुद्दे उपयुक्त आहेत.

स्रोत: आंतरराष्ट्रीय वृत्त (15 नोव्हेंबर 2026)

© Study Katta · स्रोतासह शेअर करा