सारांश
लडाखने 7 ऑक्टोबर 2026 रोजी लेह येथील वन्यजीव सप्ताह उत्सवादरम्यान भारतातील पहिली उच्च-उंचीवरील हिम बिबट्या (स्नो लेपर्ड) वन्यजीव सफारी सुरू केली. नायब राज्यपाल विनय कुमार सक्सेना यांनी सहा विशेष रचनेच्या खुल्या-मागच्या वाहनांना हिरवा झेंडा दाखवला. हा उपक्रम हिम बिबट्या आणि उच्च-उंची निसर्ग संवर्धन (एसएचएएन) संस्था आणि लडाख केंद्रशासित प्रदेशाचा वन, पर्यावरण आणि परिस्थितिकी विभाग यांच्या सहकार्याने राबवला जात आहे.
लडाखमध्ये भारतातील अंदाजे 718 हिम बिबट्यांपैकी 477 आहेत. प्राथमिक सफारी मार्ग रुंबक, शांग आणि उले येथे आहेत, तर भविष्यातील मार्गांत हेमिस राष्ट्रीय उद्यान, चांगथांग आणि काराकोरम वन्यजीव अभयारण्य, तसेच नुब्रा, झांस्कर, शाम, कारगिल आणि द्रास यांचा समावेश आहे. सफारीचा निर्णय लडाख प्रशासनाने 5 ऑगस्ट 2026 रोजी जाहीर केला होता आणि दोन महिन्यांत अंमलात आणला गेला; जबाबदार वन्यजीव पर्यटन, समुदाय-आधारित संवर्धन आणि स्थानिक तरुणांसाठी शाश्वत उपजीविका ही उद्दिष्टे आहेत.
हिम बिबट्या (पँथेरा युन्सिया) हा थंड, खडकाळ पर्वतीय अधिवासाला अनुकूल मोठा मांजरवर्गीय प्राणी असून भारतात तो लडाखसह हिमाचल प्रदेश, उत्तराखंड, सिक्कीम आणि अरुणाचल प्रदेशातील काही भागांत आढळतो. वन्यजीव सप्ताह भारतात 2 ते 8 ऑक्टोबर दरम्यान साजरा केला जातो.
परीक्षेसाठी मुद्दे
- सफारी: भारतातील पहिली उच्च-उंचीवरील हिम बिबट्या सफारी; 7 ऑक्टोबर 2026; लेह; नायब राज्यपाल विनय कुमार सक्सेना; सहा खुल्या-मागच्या वाहनांना हिरवा झेंडा.
- आकडे: भारतात अंदाजे 718 हिम बिबटे, त्यांपैकी लडाखमध्ये 477; सुरुवातीचे मार्ग — रुंबक, शांग, उले; निर्णय जाहीर 5 ऑगस्ट 2026.
- भागीदारी: एसएचएएन संस्था आणि लडाखचा वन, पर्यावरण आणि परिस्थितिकी विभाग; भविष्यातील मार्ग — हेमिस, चांगथांग, काराकोरम, नुब्रा, झांस्कर, शाम, कारगिल, द्रास.
मूलभूत ज्ञान
- हिम बिबट्याचे शास्त्रीय नाव पँथेरा युन्सिया आहे; तो मध्य आणि दक्षिण आशियातील उंच पर्वतांत आढळतो.
- हेमिस राष्ट्रीय उद्यान लडाखमध्ये असून ते हिम बिबट्याच्या अधिवासाचा भाग आहे.
- भारतात वन्यजीव सप्ताह दरवर्षी 2 ते 8 ऑक्टोबर दरम्यान साजरा होतो.
हे का महत्त्वाचे?
लडाख संवर्धन आणि पर्यटनाचा समतोल साधण्याचा प्रयत्न करत असून स्थानिक समुदायांचा सहभाग वन्यजीव संरक्षणाला बळ देऊ शकतो. प्रजातींची संख्या, संरक्षित क्षेत्रे आणि समुदाय-आधारित पर्यटन ही पर्यावरण आणि जैवविविधता विषयातील पूर्व आणि मुख्य परीक्षेसाठी महत्त्वाची क्षेत्रे आहेत.