23 ऑक्टोबर 2026

खाली सर्व प्रश्न, पर्याय आणि स्पष्टीकरणे आहेत.

1. प्रश्न 1 / 10 मध्यम

   देहरादूनस्थित भारतीय वन्यजीव संस्था देशातील अस्वलांचा भारतातील पहिला राष्ट्रीय पातळीवरील अभ्यास तयार करत आहे; जुन्या अंदाजानुसार आळशी अस्वलांची संख्या सुमारे 20,000 मानली जात होती.

   या अभ्यासाबाबत खालीलपैकी कोणता पर्याय बरोबर आहे?

   • Aचारही अस्वल प्रजातींचा पहिला राष्ट्रीय अभ्यास; सुमारे 20,000 हा सर्व चार प्रजातींच्या भारतातील एकूण संख्येचा जुना अंदाज
   • Bचारही अस्वल प्रजातींचा पहिला राष्ट्रीय अभ्यास; सुमारे 20,000 हा आळशी अस्वलांचा भारतीय उपखंडासाठीचा जुना अंदाज
   • Cकेवळ आळशी अस्वलाचा राष्ट्रीय अभ्यास; सुमारे 20,000 हा आळशी अस्वलांचा भारतीय उपखंडासाठीचा जुना अंदाज
   • Dचारही अस्वल प्रजातींचा पहिला राष्ट्रीय अभ्यास; सुमारे 20,000 हा आळशी अस्वलांचा केवळ भारतातील जुना अंदाज
   स्पष्टीकरण

   अभ्यास हिमालयी तपकिरी, आशियाई काळे, आळशी आणि सूर्य अशा चारही प्रजातींना व्यापणारा पहिला राष्ट्रीय अभ्यास आहे, आणि सुमारे 20,000 हा जुना अंदाज आळशी अस्वलांचा असून तो भारतीय उपखंडासाठी आहे, फक्त भारतासाठी नाही. अभ्यास एका प्रजातीपुरता किंवा एका प्रदेशापुरता मर्यादित नाही. त्यात कॅमेरा सापळे, पायाच्या ठशांचे विश्लेषण आणि विष्ठेचे नमुने वापरले जातील.

2. प्रश्न 2 / 10 कठीण

   20 ऑक्टोबर 2026 रोजी भारतातील तीन मालमत्ता युनेस्को जागतिक वारसा तात्पुरत्या यादीत जोडल्या गेल्या: बाराटांग येथील कार्स्ट-मड ज्वालामुखी संकुल, अंदमान सबडक्शन ज्वालामुखी आणि छत्तीसगडमधील सिरपूर परिसर.

   या बाबतीत खालील विधानांचा विचार करा:

   1. या तीन मालमत्ता 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी तात्पुरत्या यादीत जोडल्या गेल्या.

   2. त्या आता युनेस्को जागतिक वारसा यादीत नोंदल्या गेलेल्या जागतिक वारसा स्थळे झाल्या आहेत.

   3. अंदमान सबडक्शन ज्वालामुखींत बॅरन बेट आणि नारकोंडम बेट येतात.

   4. बॅरन बेटावर भारतातील एकमेव निश्चित सक्रिय ज्वालामुखी आहे.

   कोणती विधाने बरोबर आहेत?

   • Aकेवळ 1, 2 आणि 3
   • Bकेवळ 2, 3 आणि 4
   • C1, 2, 3 आणि 4
   • Dकेवळ 1, 3 आणि 4
   स्पष्टीकरण

   विधाने 1, 3 आणि 4 बरोबर आहेत; विधान 2 चुकीचे आहे कारण तात्पुरत्या यादीतील समावेश आणि जागतिक वारसा यादीतील नोंदणी या वेगळ्या गोष्टी असून नव्या तीन मालमत्ता अजून तात्पुरत्या यादीतच आहेत. जुलै 2026 मध्ये सारनाथचे प्राचीन बौद्ध स्थळ जागतिक वारसा यादीत नोंदवले गेले आणि भारतात आता 45 स्थळे आहेत (37 सांस्कृतिक, सात नैसर्गिक, एक मिश्र). जागतिक वारसा समितीत 21 निवडून आलेले सदस्य देश असतात.

3. प्रश्न 3 / 10 कठीण

   इप्सॉस आरोग्य सेवा अहवाल 2026 मध्ये भारत इप्सॉस आरोग्यसेवा गुणवत्ता धारणा निर्देशांकात तिसऱ्या क्रमांकावर आला आहे; हा निर्देशांक जनतेच्या धारणा मोजतो.

   या अहवालाबाबत खालील विधानांचा विचार करा:

   1. मलेशिया पहिला, सिंगापूर दुसरे आणि भारत तिसरा आहे.

   2. सर्वेक्षण 13 जुलै ते 7 ऑगस्ट 2026 दरम्यान 32 देशांतील 22,528 प्रौढांमध्ये झाले.

   3. डॉक्टरची भेट मिळण्याबाबत 73% नागरिकांच्या सकारात्मक उत्तरासह भारताचा निकाल सर्वेक्षण केलेल्या देशांत सर्वाधिक होता.

   4. हा निर्देशांक मृत्युदर आणि रोगभारासारख्या आरोग्य परिणामांवर आधारित आहे.

   कोणती विधाने बरोबर आहेत?

   • Aकेवळ 1, 2 आणि 3
   • Bकेवळ 1, 2 आणि 4
   • Cकेवळ 2, 3 आणि 4
   • D1, 2, 3 आणि 4
   स्पष्टीकरण

   विधाने 1, 2 आणि 3 बरोबर आहेत; विधान 4 चुकीचे आहे कारण हा निर्देशांक सर्वेक्षण प्रतिसादांवर आधारित धारणा मोजतो, उपचार गुणवत्ता किंवा रुग्ण परिणामांचे वैद्यकीय मूल्यमापन नाही. 68% भारतीय आरोग्यसेवेला सकारात्मक मानांकन देतात, तर लॅन्सेटच्या जागतिक रोगभार अभ्यासाने मे 2018 मध्ये भारताला 195 देशांत 145 वे आणि मे 2017 मध्ये 154 वे स्थान दिले होते.

4. प्रश्न 4 / 10 सोपे

   जपानमधील आइची-नागोया येथे 21 ऑक्टोबर 2026 रोजी झालेल्या 2026 आशियाई पॅरा क्रीडा स्पर्धेत भारताच्या प्रवीण कुमारने पुरुषांच्या उंच उडी टी44/64 प्रकारात सुवर्णपदक जिंकले.

   या स्पर्धेचा निकाल खालीलपैकी कोणता?

   • Aप्रवीण कुमार — 2.00 मीटर (सुवर्ण); बंटी (भारत) — रौप्य; तेमुरबेक गियाझोव (उझबेकिस्तान) — कांस्य
   • Bप्रवीण कुमार — 2.05 मीटर (सुवर्ण); तेमुरबेक गियाझोव (उझबेकिस्तान) — रौप्य; बंटी (भारत) — कांस्य
   • Cप्रवीण कुमार — 2.05 मीटर (सुवर्ण); बंटी (भारत) — रौप्य; तेमुरबेक गियाझोव (उझबेकिस्तान) — कांस्य
   • Dप्रवीण कुमार — 1.95 मीटर (सुवर्ण); बंटी (भारत) — रौप्य; तेमुरबेक गियाझोव (उझबेकिस्तान) — कांस्य
   स्पष्टीकरण

   प्रवीण कुमारने 2.05 मीटर उडी मारून नवा स्पर्धा विक्रम केला; बंटीने 1.92 मीटरच्या वैयक्तिक सर्वोत्तम उडीसह रौप्य आणि गियाझोवने 1.86 मीटरसह कांस्य जिंकले. 2.00 मीटर ही त्याची सुरुवातीची उडी होती आणि 1.95 मीटर हा गियाझोवने 2018 मध्ये केलेला आधीचा विक्रम होता. कुमारने टोकियो 2020 मध्ये रौप्य आणि पॅरिस 2024 मध्ये सुवर्ण जिंकले होते.

5. प्रश्न 5 / 10 मध्यम

   भारतातील अमेरिकेचे राजदूत सर्जिओ गोर यांनी 20–21 ऑक्टोबर 2026 रोजी मुंबईत अमेरिका–भारत द्विपक्षीय व्यापाराचे नवे लक्ष्य जाहीर केले.

   तीन वर्षांसाठीचे लक्ष्य आणि सध्याचा द्विपक्षीय व्यापाराचा विक्रम यांबाबत कोणता पर्याय बरोबर आहे?

   • Aलक्ष्य 500 अब्जांपेक्षा जास्त; सध्याचा विक्रम 240 अब्जांपेक्षा जास्त
   • Bलक्ष्य 240 अब्जांपेक्षा जास्त; सध्याचा विक्रम 500 अब्जांपेक्षा जास्त
   • Cलक्ष्य 500 अब्जांपेक्षा जास्त; सध्याचा विक्रम 87.31 अब्ज
   • Dलक्ष्य 500 अब्जांपेक्षा जास्त; सध्याचा विक्रम 33.86 अब्ज
   स्पष्टीकरण

   तीन वर्षांत 500 अब्जांपेक्षा जास्त हे लक्ष्य असून सध्याचा विक्रम 240 अब्जांपेक्षा जास्त आहे, म्हणजे लक्ष्य दुपटीपेक्षा जास्त आहे. 87.31 अब्ज ही आर्थिक वर्ष 2025–26 मधील भारताची अमेरिकेला वस्तू निर्यात आहे, 53.45 अब्ज आयात आहे आणि 33.86 अब्ज हा भारताचा वस्तू व्यापार अधिशेष आहे. फेब्रुवारी 2026 मध्ये पहिल्या टप्प्याच्या कराराची चौकट अंतिम झाली, जी कापड, चामडे, अभियांत्रिकी वस्तू आणि औषधनिर्माण यांना व्यापते.

6. प्रश्न 6 / 10 कठीण

   19 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत भारतातील कोळसा-आधारित वीज प्रकल्पांतील कोळसा साठ्याबाबत चिंताजनक आकडेवारी समोर आली.

   खालील विधानांचा विचार करा:

   1. 191 पैकी 96 प्रकल्पांत तीन दिवसांपेक्षा कमी कोळसा साठा होता.

   2. सप्टेंबर 2026 च्या मध्यात अशा प्रकल्पांची संख्या 60 होती.

   3. ऑगस्टच्या सुरुवातीपासून 10 ऑक्टोबरपर्यंत साठ्यात 45.1% घट झाली आणि त्या दिवशी 7.7 दिवसांचा साठा उरला होता.

   4. सरकारने वीज प्रकल्पांना कोळसा आयात करणे सक्तीचे केले.

   कोणते विधान चुकीचे आहे?

   • Aकेवळ 1
   • Bकेवळ 4
   • Cकेवळ 2
   • Dकेवळ 3
   स्पष्टीकरण

   विधान 4 चुकीचे आहे; वाढलेल्या आंतरराष्ट्रीय किमती आणि कमकुवत रुपयामुळे सरकारने कोळसा आयात सक्तीचा प्रस्ताव बाजूला ठेवला आणि कोल इंडिया लिमिटेडला उत्पादन वाढवण्यास व रेल्वेला वेळेवर वाहतुकीस सांगितले. 96 हे तीन दिवसांपेक्षा कमी साठा असलेल्या प्रकल्पांचे मापन आहे, तर 7.7 दिवस हे 10 ऑक्टोबरचे सरासरी कार्यान्वयन साठा मापन आहे; दोन्ही वेगळ्या तारखांचे आणि मापनांचे आहेत.

7. प्रश्न 7 / 10 मध्यम

   चीनच्या वाणिज्य मंत्रालयाने आणि सीमाशुल्क सामान्य प्रशासनाने बोगदा खोदाई यंत्रे आणि संबंधित उपकरणांवर नवी निर्यात नियंत्रणे जाहीर केली; भारत या यंत्रांचा मोठा आयातदार आहे.

   या नियंत्रणांबाबत खालीलपैकी कोणता पर्याय बरोबर आहे?

   • Aजाहीर 18 नोव्हेंबर 2026; लागू 19 ऑक्टोबर 2026; पठार-प्रकारची ओली शॉटक्रीट यंत्रे 3,000 मीटरपेक्षा जास्त उंचीसाठी बनवलेली
   • Bजाहीर 19 ऑक्टोबर 2026; लागू 18 नोव्हेंबर 2026; पठार-प्रकारची ओली शॉटक्रीट यंत्रे 793 मीटरपेक्षा जास्त उंचीसाठी बनवलेली
   • Cजाहीर 19 ऑक्टोबर 2026; लागू 18 नोव्हेंबर 2026; सर्व गंतव्यांना निर्यातीसाठी चीनच्या व्यापार प्राधिकरणांची मंजुरी सक्तीची
   • Dजाहीर 19 ऑक्टोबर 2026; लागू 18 नोव्हेंबर 2026; पठार-प्रकारची ओली शॉटक्रीट यंत्रे 3,000 मीटरपेक्षा जास्त उंचीसाठी बनवलेली
   स्पष्टीकरण

   नियंत्रणे 19 ऑक्टोबर 2026 रोजी जाहीर झाली आणि 18 नोव्हेंबर 2026 पासून लागू होतील; ती पूर्ण-मुख यंत्रे, सुटे भाग, चालणारी उत्खनन यंत्रे आणि 3,000 मीटरपेक्षा जास्त उंचीसाठीची पठार-प्रकारची ओली शॉटक्रीट यंत्रे व पुनर्निर्मिती तंत्रज्ञान यांना लागू आहेत. मंजुरी फक्त चीनशी वाद असलेल्या संवेदनशील देशांना आवश्यक आहे, इतरांसाठी नोंदणी आणि अहवाल प्रक्रिया आहे; 793 दशलक्ष डॉलर हा 2025 मधील निर्यात आकडा आहे.

8. प्रश्न 8 / 10 सोपे

   इस्रो 2028 च्या मध्यापर्यंत भारतीय लष्करासाठी जीसॅट-7बी हा उपग्रह प्रक्षेपित करण्याची अपेक्षा आहे; सध्या लष्कर उपग्रह संपर्कासाठी भारतीय हवाई दलाच्या जीसॅट-7ए वर अवलंबून आहे.

   जीसॅट-7बी बाबत खालीलपैकी कोणता पर्याय बरोबर आहे?

   • Aहवाई दलाचा पहिला समर्पित संपर्क उपग्रह; पाच टन, भूस्थिर; प्रक्षेपण 2028 च्या मध्यापर्यंत
   • Bलष्कराचा पहिला समर्पित संपर्क उपग्रह; पाच टन, भूस्थिर; प्रक्षेपण नोव्हेंबर 2027 मध्ये
   • Cलष्कराचा पहिला समर्पित संपर्क उपग्रह; पाच टन, भूस्थिर; प्रक्षेपण 2028 च्या मध्यापर्यंत
   • Dनौदलाचा पहिला समर्पित संपर्क उपग्रह; पाच टन, भूस्थिर; प्रक्षेपण 2028 च्या मध्यापर्यंत
   स्पष्टीकरण

   जीसॅट-7बी लष्कराचा पहिला समर्पित संपर्क उपग्रह असून तो पाच टनांचा भूस्थिर उपग्रह म्हणून भारताचा सर्वात जड संपर्क उपग्रह ठरेल. प्रक्षेपण आधी नोव्हेंबर 2027 मध्ये नियोजित होते, पण तांत्रिक मूल्यमापनांमुळे सुमारे सहा महिन्यांच्या विलंबाने ते 2028 च्या मध्यापर्यंत अपेक्षित आहे. हवाई दलासाठी जीसॅट-7सी चा ₹2,563 कोटींचा करार 15 ऑक्टोबर 2026 रोजी अंतिम झाला.

9. प्रश्न 9 / 10 कठीण

   भारतीय नौदल नवी दिल्लीत नौदल नवोन्मेष आणि स्वदेशीकरण परिसंवाद स्वावलंबन 2026 आयोजित करणार आहे; पत्रकार परिषद 19 ऑक्टोबर 2026 रोजी झाली.

   खालील विधानांचा विचार करा:

   1. परिसंवादाची पाचवी आवृत्ती 26 आणि 27 ऑक्टोबर रोजी मानेकशॉ सेंटर, नवी दिल्ली येथे होणार आहे.

   2. आयडेक्सअंतर्गत 4,000 पेक्षा जास्त प्रस्ताव आले आहेत.

   3. नौदलाकडे 42 मंच मागणीत आहेत आणि आणखी 78 मंच व 120 जलद इंटरसेप्टर नौकांना आवश्यकतेची स्वीकृती मिळाली आहे.

   4. स्वावलंबनच्या 2022 च्या पहिल्या आवृत्तीत सुमारे 3,000 आणि 2025 मध्ये सुमारे 800 सहभागी होते.

   कोणती विधाने बरोबर आहेत?

   • Aकेवळ 1, 2 आणि 3
   • Bकेवळ 1, 2 आणि 4
   • Cकेवळ 2, 3 आणि 4
   • D1, 2, 3 आणि 4
   स्पष्टीकरण

   विधाने 1, 2 आणि 3 बरोबर आहेत; विधान 4 चुकीचे आहे कारण पहिल्या आवृत्तीत (2022) सुमारे 800 आणि 2025 मध्ये जवळपास 3,000 सहभागी होते, म्हणजे आकडे उलटे दिले आहेत. आवश्यकतेची स्वीकृती ₹3,500 कोटींपेक्षा जास्त किमतीच्या प्रकल्पांना मिळाली आणि ₹1,900 कोटींपेक्षा जास्त किमतीचे करार झाले; नौदलाच्या खरेदी पाइपलाइनचे एकत्रित अंदाजित मूल्य ₹2.41 लाख कोटी आहे.

10. प्रश्न 10 / 10 सोपे

    नायजेरियाने 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी संघीय राजधानी क्षेत्रात इबोला बुंदिबुग्यो विषाणू रोगाचा पहिला आयातित रुग्ण निश्चित केला; ही महिला युगांडामार्गे पूर्व काँगोतील व्यावसायिक प्रवासानंतर आली होती.

    या प्रकरणाबाबत खालीलपैकी कोणता पर्याय बरोबर आहे?

    • Aप्रयोगशाळा पुष्टी 7 ऑक्टोबर 2026; 44 संपर्कांवर देखरेख; इबोलाचा उद्भवन काळ 2–21 दिवस
    • Bप्रयोगशाळा पुष्टी 11 ऑक्टोबर 2026; 44 संपर्कांवर देखरेख; इबोलाचा उद्भवन काळ 2–21 दिवस
    • Cप्रयोगशाळा पुष्टी 20 ऑक्टोबर 2026; 44 संपर्कांवर देखरेख; इबोलाचा उद्भवन काळ 7–21 दिवस
    • Dप्रयोगशाळा पुष्टी 20 ऑक्टोबर 2026; 44 संपर्कांवर देखरेख; इबोलाचा उद्भवन काळ 2–21 दिवस
    स्पष्टीकरण

    प्रयोगशाळा चाचणीने 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी संसर्गाची पुष्टी केली; 44 संपर्क देखरेखीसाठी ओळखले गेले आणि इबोला विषाणू रोगाचा उद्भवन काळ 2–21 दिवसांचा आहे. 7 ऑक्टोबर रोजी रुग्णाची लक्षणे सुरू झाली आणि 11 ऑक्टोबर रोजी तिने अबुजातील खासगी केंद्रात उपचार घेतले, म्हणून ह्या तारखा पुष्टीच्या नाहीत. उद्रेक काँगो लोकशाही प्रजासत्ताकात 15 मे 2026 रोजी सुरू झाला आणि नायजेरिया विषाणू शोधणारा पाचवा देश ठरला.