15 ऑक्टोबर 2026

खाली सर्व प्रश्न, पर्याय आणि स्पष्टीकरणे आहेत.

1. प्रश्न 1 / 10 मध्यम

   गुगल आंध्र प्रदेशातील विशाखापट्टणम येथे अदानी समूहाच्या भागीदारीत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) डेटा केंद्र प्रकल्प विकसित करत आहे, ज्याच्या पर्यावरणीय मंजुरींना आव्हान देणाऱ्या तीन याचिका राष्ट्रीय हरित लवादासमोर दाखल आहेत. स्थानिक पाणलोटाचे मूल्यमापन केल्यानंतर कंपनीने कोणते शीतन तंत्रज्ञान निवडले आणि प्रकल्प कोणत्या वर्षी कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे?

   • Aजल-आधारित शीतन; 2028
   • Bवायुशीतन; 2028
   • Cवायुशीतन; 2030
   • Dजल-आधारित शीतन; 2030
   स्पष्टीकरण

   कंपनीने स्थानिक पाणलोटाचे मूल्यमापन करून जल-आधारित शीतनाऐवजी वायुशीतन निवडले आणि प्रकल्प 2028 मध्ये कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे. 2030 हे वर्ष गैर-शीतन गरजांसाठी वापरलेल्या गोड्या पाण्याच्या 120% पुनर्भरणाच्या संकल्पाचे आणि 2026 ते 2030 या गुंतवणूक काळाचे आहे, कार्यान्वित होण्याचे नव्हे. प्रकल्प 15 अब्ज डॉलर गुंतवणुकीचा भाग असून तीन ठिकाणी 600 पेक्षा जास्त एकरांवर पसरलेला आहे.

2. प्रश्न 2 / 10 कठीण

   13 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने ₹2,000 वरील निवडक व्यक्ती-ते-व्यापारी यूपीआय व्यवहारांवरील प्रस्तावित 0.4% व्यापारी सवलत दर (एमडीआर) दिवाळी 2026 नंतरपर्यंत स्थगित केला; ही चौकट मूळतः 15 ऑक्टोबर 2026 पासून लागू होणार होती. खालील विधानांचा विचार करा.

   1. प्रस्तावित एमडीआर ₹2,000 वरील पात्र व्यक्ती-ते-व्यापारी व्यवहारांना लागू होणार होता.

   2. ₹75,000 किंवा अधिक रकमेच्या पेमेंटसाठी प्रति व्यवहार कमाल ₹300 मर्यादा प्रस्तावित होती.

   3. व्यक्ती-ते-व्यक्ती यूपीआय व्यवहार ₹2,000 पेक्षा जास्त असल्यास ते ग्राहकांसाठी शुल्कपात्र ठरतात.

   4. प्रीपेड पेमेंट इन्स्ट्रुमेंट्स वापरून केलेल्या यूपीआय पेमेंटवरील इंटरचेंज शुल्क 1 एप्रिल 2023 पासून लागू असून ते स्थगित एमडीआर चौकटीपासून वेगळे आहे.

   कोणती विधाने बरोबर आहेत?

   • Aफक्त 1, 2 आणि 3
   • Bफक्त 1, 3 आणि 4
   • Cफक्त 2, 3 आणि 4
   • Dफक्त 1, 2 आणि 4
   स्पष्टीकरण

   विधान 3 चुकीचे आहे कारण व्यक्ती-ते-व्यक्ती व्यवहार रकमेचा विचार न करता ग्राहकांसाठी मोफत राहतात; प्रस्तावित एमडीआर फक्त ₹2,000 वरील पात्र व्यक्ती-ते-व्यापारी व्यवहारांना लागू होणार होता. ₹75,000 किंवा अधिक पेमेंटसाठी प्रति व्यवहार कमाल ₹300 मर्यादा प्रस्तावित होती, तर पीपीआय-आधारित इंटरचेंज शुल्क (₹2,000 वरील व्यवहारांसाठी कमाल 1.1%) ही स्वतंत्र चौकट आहे.

3. प्रश्न 3 / 10 कठीण

   शुभमन गिलने सप्टेंबर 2026 मधील कामगिरीसाठी 13 ऑक्टोबर 2026 रोजी आपला पाचवा आयसीसी प्लेयर ऑफ द मंथ पुरस्कार जिंकला. खालील विधानांचा विचार करा.

   1. गिलचा आधीचा पुरस्कार सप्टेंबर 2023 मध्ये मिळाला होता.

   2. गुवाहाटी येथे त्याने 406 धावांच्या यशस्वी पाठलागात 133 चेंडूंत नाबाद 223 धावा केल्या.

   3. त्याचे द्विशतक 117 चेंडूंत पूर्ण झाले, जे एकदिवसीय इतिहासातील सर्वात जलद द्विशतक आहे.

   4. सप्टेंबर 2026 चा महिला पुरस्कार शफाली वर्मा हिने जिंकला.

   कोणती विधाने बरोबर आहेत?

   • Aफक्त 2, 3 आणि 4
   • Bफक्त 1, 2 आणि 3
   • Cफक्त 1, 2 आणि 4
   • Dफक्त 1, 3 आणि 4
   स्पष्टीकरण

   विधान 1 चुकीचे आहे कारण गिलचे आधीचे पुरस्कार जानेवारी 2023, सप्टेंबर 2023, फेब्रुवारी 2025 आणि जुलै 2025 मध्ये मिळाले होते, म्हणजे आधीचा (चौथा) पुरस्कार जुलै 2025 मध्ये होता. गुवाहाटी येथील नाबाद 223 (133 चेंडू, 26 चौकार, आठ षटकार) आणि 117 चेंडूंतील द्विशतक हे तथ्य बरोबर आहेत, तर शफाली वर्मा हिने आशिया चषक आणि आशियाई क्रीडा स्पर्धेतील कामगिरीसाठी महिला पुरस्कार जिंकला.

4. प्रश्न 4 / 10 सोपे

   11 ऑक्टोबर 2026 रोजी तुषार जिवराजका यांनी स्थापन केलेल्या वोल्ट उना या लिलावगृहाच्या उद्घाटन लिलावात तैयब मेहता यांचे एक चित्र ₹69.1 कोटींना विकले गेले आणि त्याने सैफ्रनआर्ट लिलावातील ₹61.80 कोटींचा आधीचा विक्रम मोडला. हे चित्र कोणते आणि ते कोणत्या वर्षी रंगवले गेले?

   • Aट्रस्ड बुल; 1956
   • Bरिक्षा पुलर; 1956
   • Cरिक्षा पुलर; 2002
   • Dट्रस्ड बुल; 2002
   स्पष्टीकरण

   ‘रिक्षा पुलर’ हे 2002 मधील ॲक्रिलिक-ऑन-कॅनव्हास चित्र ₹69.1 कोटींना (15% खरेदीदार प्रीमियमसह) विकले गेले. आधीचा विक्रम 1956 मधील ‘ट्रस्ड बुल’चा होता, जो एप्रिल 2025 मध्ये मुंबईतील सैफ्रनआर्ट लिलावात ₹61.80 कोटींना विकला गेला. ‘रिक्षा पुलर’ हे रुपयांच्या दृष्टीने लिलावातील चौथे सर्वाधिक किमतीचे भारतीय चित्र आहे.

5. प्रश्न 5 / 10 मध्यम

   भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने (आयएमडी) ऑक्टोबर ते डिसेंबर 2026 या मान्सूनोत्तर हंगामासाठीच्या चक्रीवादळपूर्व सराव बैठकीदरम्यान चक्रीवादळ इशारा आणि सागरी हवामान सेवा निर्णय सहाय्य प्रणाली सुरू केली. या प्रणालीबाबत कोणते विधान बरोबर आहे?

   • Aती फक्त आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणांसाठी मर्यादित असून जनतेसाठी उपलब्ध नाही
   • Bती वेबजीआयएस वापरून चक्रीवादळ मार्ग, वादळी लाटांची माहिती आणि जिल्हास्तरीय पावसाचे इशारे नकाशावर एकत्र दाखवते
   • Cती 9 ऑक्टोबर 2026 रोजीच्या प्रशिक्षण कार्यशाळेतच अधिकृतपणे सुरू करण्यात आली
   • Dती फक्त आयएमडीच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध असून प्रादेशिक विशेष हवामान केंद्र नवी दिल्लीच्या संकेतस्थळावर नाही
   स्पष्टीकरण

   ही जनतेसाठी खुली, वेबजीआयएस-आधारित प्रणाली चक्रीवादळ मार्ग, अंदाजित तीव्रता, वारा, पावसाचे इशारे आणि वादळी लाटांची माहिती नकाशावर दाखवते. शुभारंभ 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी चक्रीवादळपूर्व सराव बैठकीत झाला, तर 9 ऑक्टोबर 2026 च्या कार्यशाळेत (650 पेक्षा जास्त भागधारक) तिचे प्रात्यक्षिक झाले; ती आयएमडी आणि प्रादेशिक विशेष हवामान केंद्र नवी दिल्ली या दोन्हींच्या संकेतस्थळांवर उपलब्ध आहे.

6. प्रश्न 6 / 10 कठीण

   धारावी पुनर्विकास प्रकल्पाच्या पुनर्वसन घटकाचे बांधकाम 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी झालेल्या भूमिपूजनानंतर मुंबईतील माटुंगा रेल्वे जागेवर सुरू झाले. खालील विधानांचा विचार करा.

   1. माटुंगा जागेच्या आराखड्यात 10 मनोरे आणि 10,432 पुनर्वसन सदनिका आहेत.

   2. मनोरे तीन टप्प्यांत सुपूर्द होणार असून पाच मनोरे मार्च 2029 पर्यंत आणि शेवटचे तीन ऑगस्ट 2030 पर्यंत अपेक्षित आहेत.

   3. हस्तांतरणानंतर अदानी नवभारत डेव्हलपर्स प्रायव्हेट लिमिटेड 10 वर्षे इमारती आणि सामायिक पायाभूत सुविधांची देखभाल करेल.

   4. धारावी अनुभव केंद्र 22 एकरांचे असून त्याचे उद्घाटन 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी झाले.

   कोणती विधाने बरोबर आहेत?

   • Aफक्त 1, 2 आणि 3
   • Bफक्त 1, 2 आणि 4
   • Cफक्त 1, 3 आणि 4
   • Dफक्त 2, 3 आणि 4
   स्पष्टीकरण

   विधान 4 चुकीचे आहे कारण धारावी अनुभव केंद्र 22,500 चौरस फुटांचे आहे आणि त्याचे उद्घाटन 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी झाले; 22 एकर हे माटुंगा जागेचे क्षेत्र आणि 12 ऑक्टोबर हा भूमिपूजनाचा दिवस आहे. मनोऱ्यांचे हस्तांतरण पाच (मार्च 2029), दोन (ऑगस्ट 2029) आणि तीन (ऑगस्ट 2030) अशा तीन टप्प्यांत होईल, आणि 1,379 व्यावसायिक व औद्योगिक गाळेही आराखड्यात आहेत.

7. प्रश्न 7 / 10 सोपे

   आयबीएसएएमएआर या भारत, ब्राझील आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्या त्रिपक्षीय नौदल सरावाची नववी आवृत्ती 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी अधिकृतपणे सुरू झाली. भारतीय नौदलाच्या कोणत्या नौकेने सहभाग घेतला आणि सरावाचे स्थळ कोणते?

   • Aआयएनएस तरकश; मोम्बासा (केनिया)
   • Bआयएनएस तरकश; व्हिक्टोरिया (सेशेल्स)
   • Cबीएनएस बारोसो; सायमन्स टाउन (दक्षिण आफ्रिका)
   • Dआयएनएस तरकश; सायमन्स टाउन (दक्षिण आफ्रिका)
   स्पष्टीकरण

   भारतीय नौदलाची मार्गदर्शित-क्षेपणास्त्र स्टेल्थ फ्रिगेट आयएनएस तरकश 11 ऑक्टोबर रोजी वेस्टर्न केपमधील सायमन्स टाउन येथे पोहोचली; सराव दक्षिण आफ्रिका आयोजित करत असून भारत प्रमुख राष्ट्र आहे. मोम्बासा (केनिया) येथून तिने 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी प्रस्थान केले आणि व्हिक्टोरिया (सेशेल्स) येथे बंदर भेट दिली होती, तर बीएनएस बारोसो ही ब्राझिलियन नौदलाची नौका आहे.

8. प्रश्न 8 / 10 कठीण

   नासाचा पर्सिव्हरन्स रोव्हर मंगळावरील जेझेरो विवरात 18 फेब्रुवारी 2021 रोजी उतरला. खालील विधानांचा विचार करा.

   1. पर्सिव्हरन्सने 11 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत 28.10 मैल (45.22 किमी) अंतर गाठून ऑपॉर्च्युनिटीचा 28.06 मैल (45.16 किमी) हा विक्रम मागे टाकला.

   2. पर्सिव्हरन्सने हे अंतर सुमारे 15 वर्षांत पार केले, तर ऑपॉर्च्युनिटीला सुमारे साडेपाच वर्षे लागली.

   3. ऑटोनॅव्ह ही प्रणाली रोव्हरच्या 90 टक्क्यांपेक्षा जास्त चालनाचे थेट मानवी हस्तक्षेपाशिवाय नियंत्रण करते.

   4. पर्सिव्हरन्सची मोहीम साधारणपणे 2028 च्या अखेरपर्यंत वाढवण्यात आली आहे.

   कोणती विधाने बरोबर आहेत?

   • Aफक्त 1, 2 आणि 3
   • Bफक्त 1, 2 आणि 4
   • Cफक्त 1, 3 आणि 4
   • Dफक्त 2, 3 आणि 4
   स्पष्टीकरण

   विधान 2 चुकीचे आहे कारण कालावधी उलटा दिला आहे: पर्सिव्हरन्सने हे अंतर सुमारे साडेपाच वर्षांत कापले, तर ऑपॉर्च्युनिटीला (2004–2018 मोहीम) जवळपास 15 वर्षे लागली. 14 जून 2026 रोजी, 1,890 व्या सोलवर, पर्सिव्हरन्सने 26.2 मैलांचा मॅरेथॉन-समतुल्य टप्पा पार केला होता आणि प्रक्षेपण 30 जुलै 2020 रोजी झाले होते.

9. प्रश्न 9 / 10 मध्यम

   ऑक्टोबर 2026 मध्ये ‘इकॉलॉजी अँड इव्होल्यूशन’ या नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या सर्वेक्षणाने सेशेल्समधील अल्दाब्रा प्रवाळ बेटावर 180,000 ते 183,000 अल्दाब्रा महाकाय कासवे असल्याचा अंदाज वर्तवला. या सर्वेक्षणाबाबत कोणते विधान बरोबर आहे?

   • A180,000 ते 183,000 ही श्रेणी संपूर्ण बेटावरील प्रत्येक कासवाची थेट मोजणी करून मिळवलेली संख्या आहे
   • Bनवीन अंदाजात घनदाट वनस्पतीत लपलेल्या कासवांचा हिशेब करण्यासाठी प्रगत सांख्यिकीय प्रतिमान वापरले गेले आणि तो 2018 ते 2022 मधील माहितीवर आधारित आहे
   • Cअंदाजित कासवांची संख्या सेशेल्सच्या 2025 अखेरीच्या सुमारे 123,000 मानवी लोकसंख्येपेक्षा कमी आहे
   • Dसर्वेक्षणाचे नेतृत्व सेशेल्स आयलंड्स फाउंडेशन आणि युनेस्को यांनी संयुक्तपणे केले आणि त्यात 2018 ते 2022 मधील माहिती वापरली गेली
   स्पष्टीकरण

   संशोधकांनी 2018 ते 2022 मध्ये माहिती गोळा करून घनदाट वनस्पतीत लपलेल्या कासवांचा हिशेब करण्यासाठी प्रगत सांख्यिकीय प्रतिमान वापरले; श्रेणी अंदाजित आहे, थेट मोजणी नव्हे. अंदाज सेशेल्सच्या मानवी लोकसंख्येपेक्षा (2025 अखेरीस सुमारे 123,000) जास्त आहे, आणि नेतृत्व सेशेल्स आयलंड्स फाउंडेशन आणि युनायटेड किंगडममधील एक्सेटर विद्यापीठ यांनी केले; आधीचा अंदाज सुमारे 100,000 होता.

10. प्रश्न 10 / 10 सोपे

    12 ऑक्टोबर 2026 रोजी नवी दिल्लीत 8 व्या भारत-यूके विज्ञान आणि नवोन्मेष परिषदेच्या बैठकीदरम्यान इंडिया जीनोमिक्स सेंटर ऑफ एक्सेलन्सचे उद्घाटन झाले. हे केंद्र कोणत्या दोन संस्थांच्या सहकार्याने उभे आहे?

    • Aबीआरआयसी-सीडीएफडी आणि ऑक्सफर्ड नॅनोपोर टेक्नॉलॉजीज
    • Bबीआरआयसी-सीडीएफडी आणि एक्सेटर विद्यापीठ
    • Cआयएमडी आणि ऑक्सफर्ड नॅनोपोर टेक्नॉलॉजीज
    • Dबीआरआयसी-सीडीएफडी आणि जेट प्रॉपल्शन लॅबोरेटरी
    स्पष्टीकरण

    हे केंद्र जैवतंत्रज्ञान संशोधन आणि नवोन्मेष परिषदेच्या सेंटर फॉर डीएनए फिंगरप्रिंटिंग अँड डायग्नॉस्टिक्स (बीआरआयसी-सीडीएफडी) आणि ऑक्सफर्ड नॅनोपोर टेक्नॉलॉजीज यांच्या सहकार्याने उभे आहे. उद्घाटन डॉ. जितेंद्र सिंह आणि जोनाथन रेनॉल्ड्स यांनी केले, आणि केंद्र दुर्मिळ आजार, कर्करोग व संसर्गजन्य रोग निगराणी तसेच नवजात तपासणीवर लक्ष केंद्रित करते.